TBA

plattegrond
Terug Mebest publicaties

Concurrentie voor de Nachtwacht (deel I)

\Nog ‘even’ en dan zit het erop voor het Rijksmuseum; de monsterachtige verbouwing die in 2003 begon, wordt volgend jaar afgerond. Uiteraard moesten er in de afgelopen tien jaar wat tegenslagen worden overwonnen, op financieel vlak en in de planning. Maar er was ook voldoende moois te vieren. Zoals de oplevering van de vloer in de Voorhal; een indrukwekkende combinatie van terrazzo en mozaïek. Terrazzobedrijf Candido uit Amsterdam maakte het pronkstuk, een reconstructie van de originele vloer uit 1885.\n\n\nAls een kathedraal\nHoewel architect Pierre Cuypers Nederland van vooral heel veel kerken heeft voorzien, kent het grote publiek hem vooral van twee wereldlijke gebouwen die hij in Amsterdam neerzette: het Centraal Station en het Rijksmuseum. Twee overheidsgebouwen dus, maar evengoed vonden destijds veel mensen het net opgeleverde Rijksmuseum meer op een kathedraal dan op een museum lijken. Cuypers had namelijk behoorlijk wat elementen toegevoegd uit de neogotische stijl die hij voor veel van zijn kerken hanteerde.\n\nControversieel ontwerp\nDaarnaast was het ontwerp ook sterk op het maniërisme gebaseerd, de stijl die op de hoogrenaissance volgde en waarbij onderdelen en decoraties uit die stijl los van hun oorspronkelijke context werden gebruikt. De combinatie leverde een rijk gedecoreerd gebouw op dat al direct vanaf de ingebruikname in 1885 flink wat kritiek te verwerken kreeg.\n\n\n\nAllegorieën en symbolen\nCommentaar was er vooral op de zaal waarvandaan de bezoeker via de Eregalerij met schilderijen uit de Gouden Eeuw naar de befaamde ‘Nachtwacht’ van Rembrandt kon lopen. Deze Voorhal was eerder een verblijfsruimte dan een ruimte voor expositie, al hingen er wel doeken van George Sturm aan de wanden. Zijn afbeeldingen van de ambachten en abstracties van allegorieën en deugden fungeerden echter vooral als aanvulling op de voorstellingen en symbolen waarmee de gewelven, wanden, glas-in lood-ramen en vloer waren gedecoreerd.\n\nAan het oog onttrokken\nTe kleurrijk, te overdadig luidde de opinie. Echt verwonderlijk was het dan ook niet dat de doeken van Sturm al vrij snel na de opening van het Rijksmuseum  verdwenen. Niet lang daarna, in de jaren twintig, werd de terrazzo-/mozaïekvloer bedekt met linoleum. Gaandeweg werden ook de decoraties van wanden en gewelven bedekt, met witte verf. Alleen de glas-in-loodramen ontsprongen de dans.\n\nGraven in de archieven\nNiets is veranderlijker dan de mens. Als onderdeel van de huidige verbouwing van het Rijksmuseum zijn in de Voorhal al Cuypers’ decoraties weer teruggebracht. Een goed deel kon worden gerestaureerd, maar voor de terrazzo-/mozaïekvloer was het te laat; die was eind vorige eeuw compleet gesloopt.\nOm een goede reconstructie mogelijk te maken moest er diep in de archieven worden gegraven. Dat werd gedaan door bureau voor architectuurhistorie Kariatiden; een onderdeel van Van Hoogevest Architecten.\n\nSlechts één foto\nOmdat de vloer zo lang bedekt was geweest, waren er maar weinig bruikbare foto’s. Gelukkig bevatte het  archief van het Rijksmuseum één foto waar een groot deel van de vloer op stond en die voldoende detailinformatie van de mozaïeken prijsgaf. Het Cuypers-archief, dat door het Nederlands Architectuur Instituut wordt beheerd, bleek bestekken en ontwerptekeningen van de vloer en de mozaïeken te bevatten. Samen met de foto’s, de kleuren van de overige decoraties in de Voorhal en de nog originele terrazzovloer in de museumbibliotheek was dat voldoende informatie voor een goede reconstructie van de originele vloer.\n\nEnorme uitdaging\nNu duidelijk was hoe de vloer er moest komen uit te zien, moest hij nog daadwerkelijk worden gemaakt. Daarvoor werd terrazzobedrijf Candido ingeschakeld. Waar de terrazzovloer niet zo’n enorme uitdaging was voor de Amsterdammers waren de mozaïeken dat des te meer. De twaalf tekens van de dierenriem moesten worden gemaakt, de vier rivieren van het aardse paradijs, de vier dagdelen (een haan voor de ochtend, bijen voor de dag, een uil voor de avond en een vleermuis voor de nacht), de vier leeftijden (kind, jongeling, man, grijsaard), de vier elementen (een vogel voor lucht, een olifant voor aarde, een vis voor water, een salamander voor vuur), de vier seizoenen (meibloem voor lente, graan voor zomer, druif voor herfst en groene klimop voor winter) en nog veel meer symbolische beelden.\n\nDrie maanden lang mozaïeken\n“Natuurlijk maken we ook wel mozaïeken, maar niet in deze hoeveelheid en van deze moeilijkheidsgraad”, zegt Leandro Candido. Hulp uit het moederland was nodig; en wel van Lenarduzzi Mosaic uit Spilimbergo. Negen dames uit de ‘mozaïekhoofdstad’ zijn drie maanden lang bezig geweest om de enorme hoeveelheid mozaïeken te vervaardigen.\n\nDekvloer met hindernissen\nCandido schakelde ook hulptroepen uit eigen land in. Terrazzo- en vloerenbedrijf Traas uit Heinkenszand maakte de zandcement dekvloer. “Qua oppervlak en logistiek was dat geen werk voor ons”, zegt Leandro Candido. “Traas heeft een vrachtwagen en kan zo’n vloer prima leggen conform de eisen de Arbeidsinspectie daar aan stelt.” De dekvloer moest zo’n 4 à 5 cm dik worden maar dat bleek in de praktijk geen haalbare kaart. Doordat de ondergrond verre van vlak was, zouden de deuren dan niet meer open hebben gekund. Waar de vloer wat dunner moest worden, is hij extra gespaand om hem sterker te maken.\n\n \n\nLees verder in deel II van Concurrentie voor de Nachtwacht\n

\nDit artikel is ook gepubliceerd in Mebest 1/2012

Meer Mebest

nee, bedankt
Download TBA App!Download de TBA App
beschikbaar voor
MOBIEL en TABLET
Play Store  of  Apple Store