TBA

plattegrond
Terug Mebest publicaties

Het Schip: boegbeeld van de Amsterdamse School (deel II)

Het Schip - Mebest 2016/5\ Foto: jan Willem Kommer);

Museum Het Schip in de Amsterdamse Oostzaanstraat is uitgebreid. De oude basisschool die midden in het complex ligt, is toegevoegd aan het museum dat volledig gewijd is aan de Amsterdamse School. De transformatie leverde een onverwacht cadeautje op: sobere terrazzovloeren uit het begin van de vorige eeuw. Karakteristieke pronkstukken zonder pracht en praal, gereconstrueerd en gerestaureerd.

Heeft u deel I van ‘Het Schip: boegbeeld van de Amsterdamse School’ al gelezen?
Eenvoudig zwart wit

Het grootste probleem bij terrazzorestauraties, en dan vooral bij het aanhelen en het dichten van gaten en scheuren, is meestal de kleurschakering. Het cement van vroeger is lastig na te maken, en helemaal als er destijds met kleurstoffen is gewerkt. Dan is het vaak zoeken naar het juiste materiaal en de juiste verhoudingen om de kleur zo goed als mogelijk te benaderen. “Ook de steentjes zelf zijn vaak een probleem. Vroeger werden ze anders gebroken dan nu, bijvoorbeeld”, zegt Aldo Corradi. “En de kleuren die honderd jaar terug zijn gebruikt, zijn niet altijd meer te vinden. Het levert allemaal verschillen op.”
Juist bij sobere kleurstellingen als in de voormalige school vallen afwijkingen al snel op. De vloeren op de verdiepingen zijn eenvoudig uitgevoerd, een zwart middenstuk en lichte banden. Corradi heeft daar de gaten en scheuren open geslepen en gevuld met een mengsel dat zo goed mogelijk aansluit op het oude werk. “Voor het middenstuk hebben we nero ebano steentjes gebruikt in een grijs cement met 4% zwarte kleurstof en voor de banden carrara marmer met heel fijn nero ebano in grijs cement.” Dat komt heel dicht bij het origineel, het verschil is minimaal.
Precies andersom

Op de begane grond viel niets meer te herstellen, daar was de originele terrazzovloer in de gang immers volledig verdwenen. Eigen Haard wilde het originele beeld wel graag terug hebben dus kreeg Corradi & Zoon de opdracht een compleet nieuwe vloer te leggen. “Alleen de terrazzolaag”, zegt de Italiaanse Amsterdammer. “Liefst leggen we ook de dekvloer. Dan weten we zeker dat hij dik en sterk genoeg is. Hier kon dat echter niet.” Cisca van der Leeden vult aan: “De nieuwe dekvloer was al ingepland toen we erachter kwamen dat er terrazzo had gelegen en we besloten om dat terug te brengen.”
Net als bij de vloeren op de verdiepingen zijn op de begane grond de banden licht en is het middenveld donker. Volgens Corradi is het een zeer ongebruikelijke variant. En dat maakt de terrazzovloeren tot één van de kenmerkende onderdelen van de restauratie. Cisca van der Leeden: “Ik ben er vrijwel zeker van dat die omgekeerde kleurstelling een heel bewuste keuze is geweest van architect Michiel de Klerk; dat het zijn reactie was op de bouwstijl van deze school. Daarom wilden we de vloer graag reconstrueren. Het was natuurlijk jammer dat het origineel is gesloopt, maar bij dit pand is de beeldwaarde de meest waardevolle component, misschien nog wel belangrijker dan behoud van materialen.”



 

LOGO
Bij de entree van het museum is het logo van Het Schip in de terrazzovloer verwerkt. Al is wel de typerende typografie van de Amsterdamse School gebruikt, het logo is geen origineel onderdeel van de vloer maar een toevoeging die door terrazzobedrijf Corradi en Zoon is bedacht.
“Bij de ingang zat een luik in de vloer dat eigenlijk een grote hap uit de terrazzovloer nam”, legt Aldo Corradi uit. “Ik heb toen voorgesteld om dat luik met terrazzo te bekleden en er het logo van het museum in te maken.” De beschikbare dikte was beperkt, slechts 2,5 cm, en de solide ondergrond van een zandcement dekvloer ontbrak. Corradi gebruikte een Lux-element, een dunne plaat die aan twee kanten bewapend is met glasvezel. Daarop bracht hij de letters aan die hij in zijn werkplaats had gemaakt. Vervolgens werd daar terrazzo omheen gesmeerd.
Hoewel de ondergrond maar dun is, is de terrazzowerker niet bang dat het kunstwerkje stuk zal gaan. “Toen we het luik in de vloer plaatsten bleek de kleur wat af te wijken van de rest van de vloer. We hebben hem toen helemaal opnieuw gemaakt. Aan de ene kant jammer maar aan de andere kant gaf het ons wel de mogelijkheid om de afgekeurde plaat goed te testen en hij bleek met geen mogelijkheid kapot te krijgen!”

 

SCHADELIJKE RENOVATIE
De uitbreiding van het museum maakt onderdeel uit van de restauratie van het gehele wooncomplex. Het is niet voor het eerst dat het Schip drastisch onder handen wordt genomen, maar waarschijnlijk wel voor het eerst dat dat met zoveel respect voor het gebouw gebeurd. Vooral bij de renovatie in de jaren zeventig zijn keuzes gemaakt die het monument geen goed blijken te hebben gedaan en helaas onomkeerbaar zijn. “Het interieur van de woningen is volledig in de container verdwenen”, zegt Cisca van der Leeden van Eigen Haard. “We hebben één woning gereconstrueerd, die maakt nu onderdeel uit van het museum.”
“Het zijn keuzes die in de context van die tijd passen”, plaatst ze de rigoureuze renovatie in perspectief. “En doordat er binnen geen belemmering meer is, zijn we in staat om het gebouw zeer duurzaam te renoveren. We gaan nu naar energielabel A!”
Minder drastisch maar minstens zo schadelijk is het herstel van het metselwerk geweest. “De metselstenen die toen zijn gebruikt zien er anders uit dan de originele stenen en dat is heel storend. Daarnaast zijn ze ook technisch niet in orde. Ze hebben een ander zettingscoëfficiënt en een andere chemische samenstelling dan de stenen van weleer en daardoor zijn er scheuren ontstaan. Maar met name de mortels die in de jaren zeventig gebruikt zijn en het zuur waar toen mee is gereinigd blijken desastreus te zijn. Ze veroorzaken schimmelculturen en zoutschades die niet zijn te herstellen. Er zit niets anders op dan de hele vijfde bouwlaag van de Zaanstraat te slopen.”

Dit artikel is ook gepubliceerd in Mebest nr. 5 van 2016

Meer Mebest

nee, bedankt
Download TBA App!Download de TBA App
beschikbaar voor
MOBIEL en TABLET
Play Store  of  Apple Store