TBA

plattegrond
Terug Mebest publicaties

Oersoep: trekpleister in terrazzo (deel I)

Oersoep in de Beurspassage (foto: Jan Willem Kommer)\ Oersoep in de Beurspassage (foto: Jan Willem Kommer);

Een wandeling door de Amsterdamse grachten zonder nat te worden. Het kan, in de nieuwe Beurspassage. Het kunstwerk waarmee vloer, wanden en plafonds zijn versierd, bevat talloze verwijzingen naar de rijk gevulde wateren van de hoofdstad. Bedacht door kunstenaars Arno Coenen, Iris Roskam en Hans van Benthem en gerealiseerd door terrazzobedrijf Zuliani Kunst en Terrazzo B.V. uit Zoetermeer. 
Bron van inspiratie

Etalages zitten er niet in de nieuwe Beurspassage die Damrak en Nieuwendijk met elkaar verbindt. En dat is maar goed ook want wat er ook aan kleding, schoenen, horloges zou worden aangeprezen, er zouden maar weinig mensen naar kijken. Er zijn immers veel bijzonderder dingen te zien in de doorgang. Versierd met golven, vissen, trilobieten, een windroos en nog veel meer details, vormen plafond, wanden en vloer één groot beeldverhaal. ‘Oersoep’ hebben Iris Roskam, Arno Coenen en Hans van Benthem hun kunstwerk genoemd. Het vertelt namelijk over de bron van het leven op aarde: water. En, iets minder poëtisch, over de Amsterdamse grachten.
Loyale relaties

Grote uitdaging voor kunstwerken in de openbare ruimte is de uitvoering. Hoe realiseer je het? Welke materialen gebruik je? Hoe zorg je dat het mooi wordt en mooi blijft? Terrazzo, mozaïek, natuursteen en keramiek zijn beproefde technieken en materialen, ook voor deze drie kunstenaars. En de ervaringen met Zuliani Kunst en Terrazzo waren goed dus Luigi Zuliani was niet verrast dat ze bij hem aanklopten. “Aannemers zijn altijd op zoek naar de goedkoopste partij maar een kunstenaar wisselt zelden van onderbroek. Voor Hans van Bethem werken we al meer dan 25 jaar, vanaf zijn academietijd. We hebben al zo’n dertig kunstwerken voor hem gebouwd, gemonteerd en geplaatst. Zelfs zijn eerste werken staan er nog prachtig bij, dan heb je al de helft gewonnen.”


Overtuigende proefopstelling

De andere helft moest worden gerealiseerd met het bedenken van oplossingen voor de uitvoering van dit nieuwe kunstwerk en het maken van een mockup die zowel kunstenaars als opdrachtgever Wooninvest, aannemer Dura Vermeer/De Nijs en gemeente Amsterdam kon overtuigen. In zijn werkplaats in Zoetermeer bouwde Luigi Zuliani een deel van het kunstwerk op; vloer, wand en plafond. Het plafond is gewelfd en moest bekleed worden met Italiaans glasmozaïek. De terrazzoman maakte de gebogen ondergrond met aluminium sandwichpanelen. “De eerste reactie was ongeloof, ze dachten dat ik gek was. Maar ik werk al tien jaar met deze panelen en weet dat je ze alle kanten op kunt buigen en er de meest scherpe bochten mee kunt maken. Ze zijn oersterk.” Dezelfde panelen gebruikte hij ook voor de wand van de proefopstelling.
Uitgebreid getest

Ook de bevestiging van het glasmozaïek en de keramische tegels op de aluminium ondergrond leverde discussie op. Luigi Zuliani gebruikt daar al sinds jaar en dag een polymeerlijm voor die hij op de ondergrond spuit. “Die lijm heeft een trekkracht van vijftien kilo per vierkante centimeter terwijl zo’n mozaïeksteentje een paar gram weegt. Evengoed waren ze doodsbang dat het niet zou houden. Er zijn allerlei tests gedaan door TNO en door de lijmacademie. Uiteindelijk waren ze wel overtuigd van de lijm maar we moesten de platen nog wel afnemen met alcohol en voorbehandelen met een speciale primer.”
Zien is geloven

Normaal gesproken wordt een mozaïek gevoegd, maar bij de proefopstelling had Luigi Zuiliani de helft van het mozaïek ongevoegd gelaten. “Dan konden ze zien wat het visuele effect van voegen is, die spelen namelijk een grote rol. Kunstenaars weten dat niet van tevoren. Ze tekenen, maar dat doen ze zonder voegen.” Vooral bij de kopse kanten van de passage zou het effect van voegen erg groot zijn. De openingen zijn iets breder dan het binnenste gedeelte en door dat verloop zouden voegen daar scheef gaan lopen. Toen de kunstenaars dat hoorden en de proefopstelling zagen, was er geen twijfel: géén voegen.
Voegen hebben echter ook een praktische reden, ze zorgen er onder meer voor dat er geen vocht achter de steentjes kan komen. Daarom was het voor Zuliani ook belangrijk om met de vertrouwde polymeerlijm te kunnen werken. “Dat wordt een soort rubber; het neemt geen vocht op zodat het altijd droog blijft achter de tegels.” Bij dit project zouden voegen echter ook een nadeel hebben. Het vrije werken van de aluminium panelen zou erdoor worden belemmerd en ze zouden spanning kunnen creëren waardoor het glasmozaïek kan afboeren of de voegen eruit drukken.
Uitgekiend mozaïekplan

Aan de hand van de tekening van de kunstenaars is het mozaïek in de werkplaats in Zoetermeer geprefabriceerd. Meer dan een miljoen glasmozaïeksteentjes zijn erin verwerkt. Om die allemaal op de goede plek te krijgen, is het ontwerp onderverdeeld in segmenten. Die zijn net zover vergroot tot alle pixels - die stuk voor stuk waren voorzien van een kleurnummer - precies het formaat van de mozaïeksteentjes hadden. Aan de hand van die prints maakte Zuliani matrijsjes waar 25 rijen van 25 steentjes in werden gelegd en van een transportfolie voorzien. De prints waren voorzien van een lokatienummer zodat de mozaïekmatjes precies op de juiste plek op de panelen konden worden geplakt. Het idee was aanvankelijk om ook dat in de werkplaats te doen en de gemozaïekte panelen in de Beurspassage te monteren, maar dat  leverde te veel risico’s op. De matjes zijn dan ook in de Passage op de aluminium ondergrond geplakt.

GRAFFITI-ARTIESTEN EN WILDPLASSERS
Het kunstwerk in de beurspassage is ongelooflijk fraai en rijk; en ook zeer kostbaar. Uiteraard is het zaak om het mooi en heel te houden. Het liefst zag Luigi Zuliani dat de Beurspassage na winkeltijden afgesloten wordt. Het is echter een openbare ruimte die 24 uur per dag toegankelijk is. Wel zijn er betonnen bloembakken voor de beide entrees geplaatst zodat er geen auto’s de passage in kunnen. Lekkende olie is namelijk funest voor een terrazzovloer. De wandtegels zijn ingesmeerd met een vette zeep. Die zorgt ervoor dat de voegen schoon te maken zijn als de wanden worden beklad. De tegels zelf hebben dat niet zo nodig, zo’n 90% van de graffiti is te verwijderen met tinner of spiritus. De plinten zijn voorzien van een laag was; die beschermt het terrazzo tegen wildplassers. In tegenstelling tot de vloer wordt die opstaande rand namelijk niet dagelijks gereinigd.

Lees verder in deel II van Oersoep: trekpleister in terrazzo
Beurspassage

Opdrachtgever: Wooninvest, Amsterdam
Architect: Rijnboutt Architecten in samenwerking met RAMSA (Robert Stern)
Ontwerp kunstwerk ‘Oersoep’: Iris Roskam, Arno Coenen, Hans van Benthem
Aannemer: Bouwcombinatie Dura Vermeer- de Nijs
Terrazzo-  mozaïek- en tegelwerk: Zuliani Kunst en Terrazzo B.V., Zoetermeer.

Dit artikel is ook gepubliceerd in Mebest nr. 1 van 2017

Meer Mebest

nee, bedankt
Download TBA App!Download de TBA App
beschikbaar voor
MOBIEL en TABLET
Play Store  of  Apple Store