TBA

plattegrond
Terug Mebest publicaties

Station Hofplein is weer fraai gefrijnd (deel II)

Mebest - Station Hofplein\Het Hofpleinviaduct wordt gerestaureerd. In fases uiteraard, want het Rotterdamse Rijksmonument is een kleine twee kilometer lang. Recent is Station Hofplein opgeleverd. Een echt treinstation is het niet meer, maar wel een plek om te stoppen; voor de horeca, voor de winkels én voor het knap gerestaureerde stucwerk van de gevels.

Heeft u deel I van Station Hofplein is weer fraai gefrijnd al gelezen?

Tamponeren en frijnen
Eerst werd de ondergrond onder handen genomen. Het betonijzer werd behandeld met een anti-roestmiddel van Remmers Bouwchemie. Met Betofix, een kunstharsveredelde betonreparatiemortel van dezelfde producent, dichtten de stukadoors de gaten in de ondergrond. Zodra die goed op hoogte was, kon het stucwerk worden hersteld. Dat was destijds in decoratieve vakken aangebracht die beurtelings waren getamponeerd en gefrijnd. “Bij de aanleg van het viaduct hebben ze de hele gevel in een keer getamponeerd”, legt Loïs Vlasblom de toenmalige werkwijze uit. “Op die laag werden de vlakken getekend waar het frijnwerk moest komen. Daar kwam dan een nieuwe laag mortel op, de kaders van het vlak werden uitgesneden en er werd gefrijnd.”



Goed, maar niet geschikt
Ruim honderd jaar later werkt het anders. De stukadoors moesten steeds stukjes van de beschadigde vakken herstellen. “Vooral frijnwerk aanhelen is erg moeilijk”, zegt  Loïs Vlasblom. “Slechte delen waren afgehakt dus je moest zo maar ergens midden in een vak aansluiten. En dat op een oppervlak dat soms zo verweerd was dat je de groefjes nauwelijks kon zien. Erg lastig om dat zo te doen dat het niet al te zeer opvalt.” Het materiaal waarmee de stukadoors moesten werken, werkte niet mee. “Van Milt, de restaurateur waar wij voor werkten, had al een aantal pallets van een restauratiemortel afgenomen. Prima materiaal, maar voor frijnwerk bleek het niet geschikt. Een mortel moet iets stijf zijn om er groeven in te kunnen trekken. Deze mortel bevatte erg veel cement waardoor hij zó snel hard werd dat er nauwelijks meer in te werken was. Als je drie groeven had getrokken kon je je kammetje weggooien. We zijn toen overgestapt op een kalkmortel van Parex en daar ging het prima mee.”

Rietstengels en staalborstels
Ook het nieuwe tamponeerwerk moest netjes aansluiten op het bestaande werk.  Net als vroeger werkten de stukadoors in een natte mortel waar ze met bossen rietstengels de structuur in aanbrachten. Dat ging goed waar het oude stucwerk niet al te ernstig verweerd was. Waar de tand des tijds de tekening flink had vervaagd, waren de rietstengels echter te grof. “Dan wordt het improviseren om zo dicht mogelijk bij de bestaande structuur te komen. We hebben er van alles voor gebruikt, tot aan staalborstels toe.”

Sierlijke krullen
Het originele station Hofplein, dat in de oorlog verwoest werd, was in art nouveau stijl gebouwd. In dat deel van het viaduct is dat nog terug te zien in onder meer de lijsten die eindigen in sierlijke voluten met drie krullen. Veel lijsten waren kapot, daar moesten nieuwe stukken worden ingezet. Drie lijsten waren compleet verdwenen. De restauratiestukadoors hebben ze opnieuw getrokken, in het werk. “Zo strak als ze waren kregen we ze niet meer”, zegt Loïs Vlasblom. “Destijds hebben ze geleidingen gebruikt vanaf de onderkant van de bogen. Dat was daar toen nog allemaal net nieuw en strak. Nu is de gevel gerepareerd en niet meer vlak, dan kun je ook geen vlakke lijst krijgen.”

Op maat gesneden
De restauratiestukadoor heeft zo’n 20 voluten compleet moeten vervangen. Hij heeft de nieuwe stukken prefab gemaakt, in de werkplaats, met een gietmortel van Parex. Hoewel dat veel sneller werkte dan ze in het werk te maken, zaten er wel wat haken en ogen aan. “De originele voluten zijn in de mortel uitgesneden. Daardoor zijn ze allemaal verschillend en dat zijn de voluten die ik heb gegoten natuurlijk niet. Die moest ik passend maken, maar als die gietmortel is uitgehard, dan heb je een slijptol nodig om de stukken aan te passen. Ik heb per stuk van te voren goed gekeken hoe hij precies moest worden. Ik goot  hem dan ’s avonds in de werkplaats. De volgende ochtend kon ik hem voorzichtig lossen en een beetje in de juiste pasvorm schrapen. Dan was hij ’s middags voldoende uitgehard om hem te vervoeren en te plaatsen.”

Veelbelovend begin
Met het schilderen van de gevels is begin 2015 de restauratie afgerond. De bogen zijn casco opgeleverd, dus diverse huurders zijn bezig met de afwerking en inrichting ervan. Toch biedt Station Hofplein, zoals dit deel van he tviaduct heet, al een aardige kijk op hoe het er straks gaat uitzien. Bogen die in de eerste fase zijn opgeknapt, zijn al bewoond en er zijn al verschillende terrasjes. Als straks de andere units ook in gebruik zijn en het stadspark op het dak is aangelegd, dan heeft Rotterdam er een heel bijzondere hotspot bij.

Station Hofplein
Opdrachtgever: Hofbogen b.v., Rotterdam
Architect: Akropolis Architekten, Rotterdam; Peña architecture, Rotterdam; ZUS, Rotterdam
Aannemer: Aannemingsbedrijf H.J. Jurrëns b.v., Utrecht
Aannemer restauratiewerk: van Milt Restaurateurs, Lunteren
Stukadoorswerk: ElVee Stucwerk, Zevenhuizen

 

Stucgilde
Voor projecten als de restauratie van Station Hofplein is het een zegen dat er een Neerlandsch Stucgilde is. Gespecialiseerde restauratiebedrijven beschikken doorgaans niet over de specialistische kennis en vaardigheden die voor het restaureren van stucwerk noodzakelijk is. Datzelfde geldt voor het gros van de stukadoors in Nederland. Langzamerhand komt daar verandering in. Sinds een aantal jaren worden er in ons land weer meesterstukadoors opgeleid. Zij beschikken over de specifieke kwaliteiten die bij het restaureren van stucwerk nodig zijn. Het merendeel van deze zeer vakkundige en goed geschoolde restauratiestukadoors heeft zich verenigd in het Neerlandsch Stucgilde. Dit verband maakt het onder meer mogelijk om grote werken zoals deze stucrestauratie uit te voeren.

Dit artikel is ook gepubliceerd in Mebest nr. 2 van 2015


 

Meer Mebest

nee, bedankt
Download TBA App!Download de TBA App
beschikbaar voor
MOBIEL en TABLET
Play Store  of  Apple Store