TBA

plattegrond
Terug Mebest publicaties

Symboliek in graniet (deel I)

(foto: Jan Willem Kommer)\ (foto: Jan Willem Kommer);

Twee unieke bouwwerken zijn het, de pagode en het columbarium op de Chinese begraafplaats ‘Het Paradijs’ in Zwolle. In nauwe samenwerking met Chinese steenhouwers en Nederlandse constructie-experts moest natuursteenbedrijf Hafkamp oude wielen opnieuw uitvinden en nieuwe wielen bedenken. 
Stukje China in Zwolle

Elke cultuur kent zijn eigen begrafenisrituelen, zo ook de Chinese. En aangezien er in ons land zo’n 150.000 Chinezen wonen, is het niet verwonderlijk dat die gemeenschap zoekt naar locaties en mogelijkheden om volgens eigen tradities afscheid te nemen van overledenen en ze een passende laatste rustplaats te geven. Een aantal begraafplaatsen in Nederland heeft een Chinese afdeling, maar helemaal volgens de tradities ingericht zijn die niet. Inmiddels is dat anders. De gemeente Zwolle was bereid om een deel van begraafplaats Kranenburg in te richten volgens de wensen en gebruiken van de Chinese gemeenschap.

In 2013 werd daar een begin mee gemaakt, onder meer door de aanleg van een heuveltje waar langs de helling trapsgewijs en in een halve ring 230 graven kunnen worden gedolven. Aan de voet van de heuvel is een vijver, een belangrijk element van een Chinese begraafplaats.

Vanaf 2014 kan er al worden begraven, maar pas in de zomer van 2016 is de inrichting van ‘Het Paradijs, zoals de Chinese begraafplaats heet, voltooid. Sluitstuk vormden het columbarium en de pagode. Een uitdagend project dat door natuursteenbedrijf Hafkamp is uitgevoerd.


Welkome uitdaging

Het Paradijs kwam als geroepen voor het bedrijf uit Olst, aldus Sheila Hafkamp. Samen met haar broer Olaf heeft ze de leiding over het bedrijf, sinds hun vader in 2013 overleed. “Alles kwam toen op zijn kop te staan, ook het werk”, zegt ze. “Deze aanbesteding leek ons een mooie manier om de boel weer in beweging te brengen.” Het bleek de eerste stap op een spannende en leerzame weg.

De aanbesteding was niet van a tot z uitgeschreven, zo waren bijvoorbeeld de afmetingen globaal vastgesteld, de pagode zou zo’n acht meter hoog moeten worden. Hoe de constructie precies vorm moest krijgen was van te voren niet duidelijk en referentieprojecten waren er niet; in Nederland was er niet eerder zo’n grote pagode in natuursteen gebouwd. Er moest dus nog heel erg veel worden uitgezocht, gerekend en getekend. Hafkamp riep daar de hulp voor in van steen- en beeldhouwer Laurens Demmer en Buro BIM.
Andere krachten

Al snel werd duidelijk dat een pagode bouwen een compleet ander verhaal is dan de gebruikelijke West-Europese bouwwerken. Daar komt het toch vooral neer op stenen stapelen en zijn het voornamelijk duwkrachten waar rekening mee moet worden gehouden. Door de afwijkende vormen van de pagode bleken ook spatkrachten en trekkrachten een rol van betekenis te gaan spelen. Er zou dus een stevig beroep worden gedaan op de trek- en buigsterkte van de steen terwijl dat nu juist niet de sterkste kanten van het materiaal zijn. En al helemaal niet van de Padang, de Chinese steen die de gemeente Zwolle had uitgekozen voor het bouwwerk. Dat was tenminste de ervaring van Sheila Hafkamp. “We moesten dus een groeve zien te vinden die een zeer hoogwaardige kwaliteit van deze granietsoort kon leveren”, zegt ze. “Uiteindelijk bleken er maar een paar te zijn die aan de hoge eisen konden voldoen.”
Graven in het verleden

Er waren ook maar enkele bedrijven in China die het werk konden uitvoeren. Want dat dat in het verre Oosten en niet in Olst moest gebeuren, stond al snel vast. Sheila Hafkamp: “Het is bestemd voor de Chinese gemeenschap dus het lag voor de hand om het niet alleen in Chinees materiaal uit te voeren maar het ook door Chinese bedrijven te laten doen. Daarnaast zijn de steenhouwers daar bekend met deze stijl en weten ze als geen ander hoe dat goed en mooi te maken is.” Over een blauwdruk voor de constructie beschikten de Chinezen echter niet. Weliswaar maken ze vaker pagodes dan Nederlanders dat doen, maar toch ook niet meer van deze omvang. Dat is iets van vroeger. Het wiel moest dus opnieuw worden uitgevonden. Oude bouwwerken werden bestudeerd om te achterhalen hoe die destijds zijn gemaakt. Vervolgens was het zaak om die oude kennis te verweven met nieuwe kennis en technieken. En om Westerse en Oosterse bouwkunst bijeen te brengen. De samenwerking met de Chinese steenhouwers leerde namelijk dat daar grote verschillen in zitten. Waar bijvoorbeeld in Westerse bouwwerken verhoudingen, constructies en methoden vaak, bewust of onbewust, zijn beïnvloed door het ‘heilige’ getal 7, is het in China geluksgetal 8 dat een belangrijke rol speelt. Het verschil is klein maar de invloed ervan op bouwwerken kan behoorlijk groot zijn.

 
Aarde, lucht, water en vuur

Pagode en columbarium zijn wellicht de meest in het oog springende onderdelen van Het Paradijs. Maar er zijn veel meer zaken waarin de Chinese begraafplaats afwijkt van de Nederlandse, zoals de ligging van de graven. Een Chinees graf moet goed in de zon liggen. Het merendeel van de graven is daarom op het zuiden gericht. Ze liggen in rijen, elke rij een halve meter hoger dan de rij daaronder. Dat zorgt voor beschutting aan de achterzijde en een vrije ligging aan de voorzijde, één van de belangrijke vereisten voor een Chinees graf.
De graven ‘kijken uit’ op de vijver. Die is aangelegd omdat de aanwezigheid van de vier elementen ook een essentieel onderdeel vormt van de Chinese begraafplaats. Vuur maken de Chinezen zelf als ze wierook en papieren grafgiften verbranden. In water is voorzien door de aanleg van de vijver. Voor aarde en lucht hoefde niets speciaals te worden geregeld.

Lees verder in deel II van 'symboliek in graniet'.

Dit artikel is ook gepubliceerd in Mebest nr. 2 van 2017

Meer Mebest

nee, bedankt
Download TBA App!Download de TBA App
beschikbaar voor
MOBIEL en TABLET
Play Store  of  Apple Store